Nuôi ong lấy mật ngày nay rất phổ biến ở các vùng trên cả nước, con ong cho năng suất  cao và mật ong bán rất được giá, các họ đói nghèo nhờ nuôi ong mật mà trở nên khấm khá hơn.

LOÀI ONG MẬT
Có hai loài ong:
- Ong làm tổ ngoài trời (lộ thiên): ví dụ như ong khoái.
- Ong làm tổ trong hốc  đá, hốc cây hoặc, thùng ong như ong nội địa, ong Ý, .v.v.
Ở đây chúng ta chỉ đề cập tới tổ chức nuôi và khai thác loài ong nuôi trong thùng. Điển hình lá loài ong Ý.
I.THÀNH PHẦN VÀ CẤU TẠO

 1. Thành phần của đàn ong.
   a. Ong Chúa: là con cái có khả năng sinh sản duy nhất trong đàn. Tuổi thọ ong chúa từ  3 --> 5 năm
  b. Ong Đực: số lượng từ vài con đến  hàng trăm con và chỉ xuất hiện khi đàn ong  ở thế xung  mãn.
  c. Ong Thợ: là thành phần chủ lực của đàn ong. Ong thợ là con cái nhưng buồng trứng không phát triển  nên không sinh sản được. Chúng làm việc được phân công theo ngày tuổi.
- Từ 1 --> 3 ngày tuổi: mới ra đời nên chỉ ở trong tổ làm nhiệm vụ bảo ôn (quạt thông khí và điều hòa nhiệt độ trong tổ)
- Từ  3 --> 10 ngày tuổi: ở tuổi này hạch tiết sữa phát triển, ong thợ ăn mật và phấn hoa để tạo ra sữa nuôi ấu trùng tuổi nhỏ và nuôi ong chúa (do đó sữa này được gọi là sữa ong chúa)
- Từ  10 --> 20 ngày tuổi: ở tuổi này hạch tiết sáp phát triển, ong thợ làm nhiệm vụ xây tổ và ra ngoài tập bay, nhận diện cửa tổ để chuẩn bị đi làm việc bên ngoài, chúng còn làm nhiệm vụ lấy mật.
- Từ 20 ngày tuổi trở lên: ong đã trưởng thành và đi lấy mật hoa và phấn hoa, khi về già chúng làm nhiệm vụ canh tổ, đến khi gần chết chúng bay xa tổ và chết, như vậy ta không bao giờ thấy ong chết già ở trong tổ hoặc gần tổ. Tuổi thọ ong thợ từ 30 --> 50 ngày.
d. Ấu trùng ong: trong các ô lăng của bánh tổ ong ta thấy có trứng và các con ấu trùng màu trắng sửa và các ô lăng bị bít sáp.
- Ấu trùng ong chúa (15 ngày)                                
Trứng: 3 ngày
Ấu trùng: 5.5 ngày
Nhộng: 6.5 ngày
- Ấu trùng ong thợ: (21 ngày)   
Trứng: 3 ngày
Ấu trùng: 6 ngày
Nhộng: 12 ngày
- Ấu trùng ong Đực: (22.5 ngày)
Trứng: 3 ngày
Ấu trùng: 6.5 ngày
Nhộng: 13 ngày
- Ấu trùng ong chúa được nuôi dưỡng hoàn toàn bằng sữa ong chúa.
- Ấu trùng ong đực được nuôi 3 ngày đầu bằng sữa  và 3.5 ngày sau bằng hỗn hợp phấn hoa và mật ong.
- Ấu trùng ong thợ cũng giống như  ấu trùng  ong đực 3 ngày đầu bằng sữa và 3 ngày sau bằng phấn hoa và mật.
2. Thùng nuôi ong và các khung cầu di động (thùng có thể chứa được 10 cầu ong)
- Hiện  nay để nuôi ong Ý người ta thường dùng kiểu thùng Langtros
- Thùng có kích thước bên trong là 47cm x 43 cm x 25 cm
Có hai cửa sổ có thể đóng mở hai đầu để tiện cho việc di chuyển.
Có lỗ to và sàn bay để ong ra vào.
Có nắp đậy để chống nắng mưa.
Và chân (thường làm bằng sắt) để kê cao thùng ong chống địch hại như: kiến, cóc…
- Khung cầu có kích thước: xà trên là một cây 2 x 3 x 49 cm và một khung bên dưới có hai cây 1 x 3 x 23 cm, một cây 1 x 1 x 41 cm.
- Bánh tổ: người ta thường dùng hai tấm sáp có kích thước 20 x 40 cm đã được dập  thành đáy của lỗ tổ ong. Gắn tấm nền sáu vào khung cầu bằng 3 đường dây ràng bằng thép không rỉ. Ong sẽ từ   đây xây thành bánh tổ ong.

II.KỸ THUẬT CHĂM SÓC

1. Thế nào là một đàn ong cơ bản?
Một đàn ong cơ bản là một đàn ong có đầy đủ thế hệ ong thợ và các thế hệ trứng và ấu trùng  ong. Số quân phải phủ kín xà cầu vào buổi sáng. Dựa trên tỷ lệ trứng và ấu trùng, nhộng ta có thể đánh giá được chất lượng đàn ong. Theo số ngày tuổi của trứng, ấu trùng và nhộng  của ong thợ thì tỷ lệ đó là: 1 phần trứng – 2 phần trùng - 4 phần nhộng. Đây là thế bền vững của một đàn ong. Nếu ta làm mất cân đối của một trong các tỉ lệ này thì đàng ong sẽ cố gắng sinh sản để trở lại thế cân bằng sinh học.

2. Làm thế nào để tăng cầu ong?
Một đàn ong muốn tăng thêm cầu thì phải hội đủ các yêu cầu sau: 
- Sức sinh sản chúa con dư  thừa.
- Nguồn thức ăn dồi dào (dư phấn và mật). 
- Số lượng quân dư.

3. Làm thế nào để biết lúc nào tăng cầu được?
Muốn thế, ta phải biết cách bố trí các cầu trong thùng ong và nhiệt độ cầu cho ấu trùng phát triển.
• Nhiệt độ và ẩm độ.
- Nhiệt độ: ong luôn luôn điều chỉnh để nhiệt độ trong tổ là 350 C.
- Ẩm độ: ẩm độ trong đàn cũng cần điều chỉnh ở 95%.
• Cách bố trí cầu ong: Mỗi người có cách bố trí riêng của mình nhưng theo chúng tôi thì cách bố trí sau là hợp lý nhất.
- Số 1: Cầu  để chứa phấn hoa cầu nằm ở vị trí sát vách thùng phía cửa tổ.
- Số 2: Cầu trùng lớn từ 3 --> 6 ngày tuổi. Vì nhu cầu của cầu trùng này cần lượng thức ăn lớn nên nằm gần cầu chứa phấn rất tốt.
- Số 3: Cầu trùng nhỏ từ 1 --> 3 ngày tuổi ở đây nhiệt độ tốt cho ấu trùng tuổi nhỏ.
- Số 4: Cầu trứng là trung tâm nơi có nhiệt độ và ẩm độ tốt nhất nên ong  chúa sẽ sinh sản vòng trứng lớn nhất.
- Số 5: Cầu nhộng từ 19 --> 21 ngày tuổi tức cầu nhộng đang nở, ong chúa sẽ sinh sản ngay trên cầu này.
- Số 6, 7, 8 lần lượt là các cầu trùng ở các giai đoạn 15 --> 18 ngày, 12 --> 15 ngày, 9 --> 12 ngày.
Nói tóm lại cầu trùng lớn thì gần cầu phấn, cầu trứng ở trung tâm, cầu nhộng non ở ngoài bìa.
Số 9: Nếu mùa khai thác thì sẽ là cầu mật, mùa nhân đàn là cầu gắn nền sáp.
- Khi đàn ong xung mãn ong thợ xây cầu nền sáp và khi ong chúa  ra đẻ ở cầu này tức điều kiện đã đủ để tăng cầu  ta đưa cầu này vào vị trí cầu trứng.
- Thường thì đàn ong có 9 cầu như trên thì chúa rất ít khi đẻ ở cầu thứ  9, muốn đàn ong tăng cầu nhanh thì ta chỉ nên để thế 5 ->6 cầu (nhưng vẫn đảm bảo tỷ lệ 1 phần trứng, 2 phần trùng, 4 phần nhộng).

4. Làm thế nào để biết phấn và mật đủ hay thừa thiếu?
- Phấn: ta coi cầu phấn vào sáng sớm nếu còn nhiều là đủ ăn. Nếu không còn là thiếu. Nếu số  lăng để chứa phấn gần hết và ong chứa phấn lung tung ở cầu khác. Như vậy  là đã dư phấn, ta cần gạt phấn để dự trữ lúc thiếu. Nếu thiếu ta phải cho ăn bổ xung phấn hoa nhân tạo.
- Mật: thường thì ở cầu ong thường có mật ở các ô lăng bên trên (khổ từ 3 --> 5 cm). Tất cả các cầu đều phải có phần (gọi là riềm) chứa mật này. Nếu thiếu, ta phải cho ăn bổ xung xirô đường cho đến khi có riềm mật này và sau đó quan sát nếu thấy ở hai góc bị ong  ăn  hụt bớt thì phải tăng lượng đường, còn nếu thấy các ô lăng phù lên thì giảm lượng đường đi.

III.KỸ THUẬT TẠO CHÚA VÀ CHIA ĐÀN

1. Tạo chúa: Khi đàn ong xung mãn, Khi nguồn phấn, mật dồi dào hoặc ong chúa đã già thì đàn ong có khuynh hướng tạo những nụ để nuôi chúa mới để thay thế hoặc chia bay. Đây là đặc điểm sinh học nhằm bảo vệ nòi giống, luôn có ong chúa dự trữ trong đàn.

Có hai phương pháp tạo chúa nhân tạo:

a. Phương pháp đàn không chúa: Chọn một đàn ong từ  6 --> 7 cầu tiêu chuẩn, bỏ bớt đi cầu trứng và trùng nhỏ, con chúa có thể nhốt lại hoặc đem đi chổ khác. Sau đó đưa vào giữa tổ 1 khung có gắn 2 thang  nụ chúa có khoảng 20 --> 25 nụ chúa.
- Ngày thứ nhất: Dùng kim di trùng đưa vào mỗi nụ chúa 1 con ấu trùng từ  1 một đến 2 ngày tuổi.
- Ngày thứ hai: Lấy thang chúa này ra gắp bỏ các con ấu trùng đã đưa vào hôm trước. Lấy tăm chấm vào sữa trong nụ và bôi vào các nụ ong không tiếp thu. Sau đó dùng kim di trùng đưa vào mỗi ấu chúa một con ấu trùng một ngày tuổi (càng nhỏ càng tốt). Dĩ nhiều các con ấu trùng này được lấy ở đàn ong giống tốt nhất (nay là phương pháp di kép).
- Bốn ngày sau, đàn ong bắt đầu vít nắp các nụ chúa này.
- Ngày thứ sáu, ta sẽ đưa vào một đàn ong không có chúa để bảo ôn các nụ này.

b. Phương pháp đàn có chúa:
Chọn đàn ong có 8 hoặc 9 cầu quân thật đông (có thể quân bu cả trên nắp). Dùng một ván ngắn đặt vào giữa 4 cầu nhộng, như vậy 2 cầu nhộng và cầu mật sẽ ở bên ngoài và ở đây không có ong chúa, bên kia ong chúa vẫn đẻ bình thường. Đưa khung tạo chúa vào giữa hai cầu nhộng và làm công việc như ở phương pháp đàn không chúa.

2. Chia đàn: Những đàn từ 7 cầu đông quân trở lên đều có thể chia đàn.
- Lấy 2 cầu nhộng và 1 cầu mật cả quân (9 --> 12, 18 --> 21) đưa vào một thùng không đặt ở chổ thoáng đường bay. Chọn đàn ong đang ra đời có nhiều ong non giũ hết số quân này vào thùng mới (đã có 2 cầu nhộng và một cầu mật). Đóng cửa để nhốt ong lại. Khoảng 5 giờ chiều mở cửa cho số quân già bay về và lấy nụ chúa ở ngày tạo chúa thứ 11 (phương pháp di kép) hoặc ngày thứ 10 nếu di đơn (di một cầu). Cắt rời các nụ này khỏi thang nụ chúa (phải làm nhẹ nhàng và trong thao tác luôn luôn để đầu nụ chúa trúc xuống). Sau đó gắn vào phần trên của cầu nhộng. Tối đó cứ tiếp tục đóng cửa đến 5 giờ chiều hôm sau mới mở của (chắn cửa nhỏ lại, chỉ để khoảng 2cm cho ong ra vào nhằm chống bị cướp mật).

IV.KỸ THUẬT KHAI THÁC

1. Khai Thác Phấn Hoa: Vào mùa bông chè, cà phê, mắc cỡ ..vv.., nếu  nguồn phấn dồi dào ta có thể tổ chức khai thác phấn hoa:

- Dùng một tấm lưới có các lỗ có đường kính 5,7mm chận trước cửa tổ, bên dưới dùng một máng để hứng phấn. Ong đi làm về mang hai hạt phấn ở hai chân sau khi chui vào lỗ của lưới thoái phấn sẽ đễ lại hai hạt phấn ở bên ngoài. Hai hạt phấn này sẽ rơi xuống màng hứng phấn. Trưa hoặc chiều người nuôi ong sẽ gom số phấn này lại.

* Để bảo quản phấn hoa người ta có 3 cách:

a. Phơi nắng:
trải mỏng phấn hoa trên tấm bạt hay tấm tôn, phơi 3 nắng để đạt độ khô 10%. Phương pháp này phấn hoa sẽ mất đi một số thành phần và không được vệ sinh. Do đó phấn hoa  thành phẩm chỉ để cho ong ăn vào mùa khan phấn hoặc mùa khai thác mật cao su.

b. Sấy bằng tủ sấy:
Để phấn hoa có thể trở thành thực phẩm cho người sử dụng được. Ta cần sấy  phấn hoa trong tủ sấy ở 450 C  đựng vào bao bì  sạch và đậy kín có chống ẩm.

c. Bảo quản bằng  cách ủ với đường:
Phấn hoa phơi một nắng cho ráo nước, sau đó cho vào những bình miệng rộng cứ 1 lớp phấn khoảng 3cm thì 1 lớp đường 2cm và trên cùng là lớp đường. Sau một thời gian đường chảy ra và hoà vào phấn. Cách bảo quản này hầu như giữ được gần hết các thành phần phấn hoa rất tốt để làm hàng hoá và cho ong ăn.

2. Khai thác sữa ong chúa: Tổ chức những đàn ong giống như đàn tạo chúa theo phương pháp đàn có chúa.
- Di con ấu trùng 1 ngày tuổi vào các nụ (mỗi nụ một con).
- Đến ngày thứ 3 lấy các thanh nụ này ra, dùng kẹp gắp bỏ các  ấu trùng, sau đó dùng một thanh nhựa dẹt múc sữa chúa trong các nụ này vào 1 túi nylon có túi lọc bằng vải nylon mịn, lọc lấy sữa chúa, cột chặt túi sau khi vuốt hết không khí ra. 
- Lại di con ấu trùng khác vào các nụ này, sau đó bỏ vào thùng và bắt dầu chu kỳ tiếp theo.
- Bảo quản sữa chúa ở  -180 C và không có ánh sáng.

3. khai thác mật ong: Vào những mùa hoa nở rộ như: Cà phê, cao su, chôm chôm, nhãn .v.v.
Người ta đem những đàn ong mạnh (tức những đàn đã đạt đến 10 cầu quân thật đông) đến những vùng có hoa nở rộ để khai thác mật ong.

* Có hai phương pháp lấy mật:

a. Đàn đơn:
Đàn ong 10 cầu quân đông đưa vào vùng nguyên liệu  từ 7 --> 10 ngày, khi thấy mật đã vít nắp (mật sau khi đưa về được ong thợ luyện và đưa lên trên, khi đã đủ độ chín  thì dùng sáp ong trám lên trên để bảo quản)
- Lấy các khung cầu ra (có thể để lại 1 --> 2 cầu hoặc lấy hết) giũ hết ong vào thùng, dùng chổi ong quét hết ong xuống thùng.
- Dùng dao thật sắt để cắt lớp mặt sáp trám trên các ô lắng chứa mật. 
- Đưa các khung cầu này vào thùng quay ly tâm để lấy mật ra.
- Sau khi đã lấy hết  mật lại bỏ các khung cầu này vào thùng ong trở lại.
- Thường thì mùa hoa có thể có từ 10 --> 15 ngày có thể lấy mật một lần. Mỗi lần 1 đàn  10 cầu có thể lấy được từ từ 4 --> 12 kg mật ong.

b. Đàn kế: Muốn đánh mật đàn kế ta phải tổ chức trước đó 40 ngày, có hai phương pháp tổ chức đàn kế.
- Phương pháp tự lên: Dùng một thùng kế (là thùng không có đáy và nắp) để lên trên một thùng bình thường (ở giữa hai thùng này có một lưới mà chỉ có ong thợ qua được còn chúa thì không) đưa 4 cầu nhộng bỏ lên trên, thêm cầu không vào bên dưới cho chúa đẻ, 20 ngày sau lại đưa 4 cầu nhộng  lên trên và thêm cầu không vào bên dưới, như vậy khi đi lấy mật thì bên trên toàn là cầu nhộng.
- Phương pháp dùng đàn hỗ trợ: Lấy 3 cầu nhộng ở đàn hỗ trợ chuyển lên kế của đàn lấy mật, thêm cầu nhộng vào đàn hỗ trợ, cứ  10 ngày lại chuyển một lần, 40 ngày sau đưa đàn có thùng kế vào khai thác. Khi số lượng quân suy giảm ta loại bớt cầu nhộng và đưa tiếp của đàn hỗ trợ vào, sao cùng đưa hết đàn hỗ trợ vào luôn (sau khi bỏ chúa).
- Ưu điểm của phương pháp lấy mật ở thùng kế là đàn ong mạnh mật đạt chất lượng tốt.
- Nhược điểm: nếu mùa mật kéo dài thì khó có thể duy trì đàn kế và khó khăn trong di chuyển vì đàn quá nặng 
- Khi lấy mật ta chỉ  lấy mật trên những cầu ở thùng kế.
- Mỗi lần mật đàn kế ta có thể lấy được từ 10 --> 25 kg mật.

V. BỆNH ONG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ

Ở Việt Nam không có vấn đề gì lớn  về bệnh thối ấu trùng ở ong. Có hai loại cần xem xét.

1. Bệnh thối ấu trùng châu Âu (Thối ấu trùng tuổi nhỏ)

Tác nhân gây bệnh: Do loại vi khuẩn gây ra, làm thối ấu trùng từ 3-5 ngày tuổi.

Triệu chứng: Màu sắc của ấu trùng thay đổi từ màu trắng sang màu trắng đục, sau đó mấy ngày, càng đậm hơn. ấu

trùng bị doãng ra, mềm nhũn, sau đó thối rữa. Nếu đàn ong bị bệnh nặng, khi mở thùng ong ra thấy có mùi chua. Ong trong đàn hầu hết là ong già, đen, do ấu trùng bị thối nên không có lớp ong non kế tiếp.

Phòng bệnh: Luôn cho ong ăn đủ (có mật vịt nắp), luôn giữ cho đàn ong được ấm áp, quân phủ kín cầu ong.

Điều trị: Có thể sử dụng 1 trong những loại thuốc kháng sinh sau:

- Pha 1 gam (1 lọ) Streptomyxin trong 2 lít nước đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

- Pha 1 triệu đơn vị Eromyxin trong 2 lít nước đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

- Pha 1 triệu đơn vị Kanamyxin trong 2 lít nước đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

- Pha hỗn hợp Streptomyxin (1gam) với 1 triệu đơn vị Penicilin trong 3 lít nước đường cho 30 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

Có thể dùng cách phun ở dạng hạt nhỏ. Cứ 2 ngày phun 1 lần để tránh gây xáo động, ong dễ bốc bay. Chú ý phun chéo mặt cầu ong, phun lên ong thợ là chính. Trước khi điều trị nên loại bớt cầu bệnh thì điều trị mới hiệu quả.

 

2. Bệnh ấu trùng túi (bệnh nhọn đầu)

Là bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất trên đàn ong nội nước ta

Tác nhân gây bệnh: Do 1 loại vi rút gây ra, gồm 2 chủng:

- Chủng vi rút Thái Lan: gây bệnh cho đàn ong nội phía Nam.

- Chủng vi rút Trung Quốc: gây bệnh cho đàn ong nội phía Bắc

Triệu chứng:

- Toàn bộ cơ thể ấu trùng bị biến dạng như một cái túi, phía trên nhọn, phía dưới chứa một chất lỏng trong suốt , có màu hơi vàng.

- ấu trùng chết không có mùi chua.

Phòng bệnh: Luôn duy trì chúa đẻ khỏe, đàn ong khỏe, quân bám đầy cầu.

Điều trị: Các thuốc kháng sinh đều không có hiệu lực, chỉ có thể điều trị bằng phương pháp sinh học, cụ thể như sau:

- Thay chúa cũ bằng mũ chúa khỏe hoặc nhốt chúa 7-10 ngày, nhằm làm gián đoạn sản sinh ấu trùng ong.

- Rũ bớt cầu ong bệnh, để ong phủ dầy các mặt cầu. Nếu đàn ong yếu quá, thì nhập các đàn yếu lại với nhau.

- Cho ăn liên tục 3-4 ngày, hoặc chuyển đàn ong bị bệnh đến nguồn hoa mới.

 

 VI.CÁC PHƯƠNG PHÁP BỔ SUNG THỨC ĂN
- Mật ong: vào mùa mưa hoặc vùng không có hoa cho mật ta phải bổ xung mật bằng phương pháp cho ăn xirô đường. Cứ 1kg đường trộn với 0.8kg nước ta được hỗn hợp xirô đường, bỏ vào máng để trên xà cầu cho ong tự bò lên ăn, cho ăn vào chiều tối.
- Ta quan sát nếu riềm mật ở cầu bị ăn giựt góc là cho ăn đủ còn không thì bớt đường hoặc tăng thêm. Dĩ nhiên đến mùa khai thác mật thì không ai cho ăn đường.
- Phấn nhân tạo: có hai phương pháp phổ biến để cho ăn phấn nhân tạo.
a. Phương pháp cho ăn trong cầu: Lấy cầu không đưa hỗn hợp phấn nhân tạo khô: 
- Đậu nành (rang và xay nhiễn) 10kg.
- phấn hoa khô 2kg.
- Đường 10kg.
- Vitamin bổ xung 0.4kg
Xoa đều trên mặt cầu, và rưới nước mật loãng lên trên cho ướt hết mặt cầu. Sau đưa cầu phấn này vào vị trí cầu phấn.
b. Phương pháp cho ăn trên cầu: hỗn hợp phấn nhân tạo khô 
- Đậu nành (rang va xay nhiễn)10kg.
- Phấn hoa khô 10kg.
Vitamin bổ xung 0.4kg.
Nhồi hỗn hợp này trong mật (có thêm ít nước) để được mật hỗn hợp như bột bánh mì (không khô quá cũng không nhão quá). Bỏ trên xà cầu mỗi đàn một cục bằng cái chén cơm, cho ong bò lên ăn.

VII.Khắc phục hiện tượng ong bốc bay

Khi ong bốc bay, ong chúa và toàn bộ đàn ong bỏ tổ bay đến nơi ở mới. Hiện tượng ong bốc bay làm giảm số đàn ong trong vườn, giảm sản lượng mật, kích thích đàn ong khác bay theo làm trại ong mất ổn định và làm giảm thu nhập của người nuôi ong.

Để phòng chống hiện tượng ong bốc bay bà con cần nhận biết sớm một số triệu chứng điển hình của đàn ong sắp bốc bay như sau:

Vào buổi sáng ong đi làm kém, có rất ít hoặc không có ong lấy phấn trong khi đó các đàn ong khác đi làm tấp nập. Mở thùng kiểm tra bên trong thấy hiện tượng không có mật, không phấn và không con. Ong trưởng thành không bám cầu mà đậu vào thành thùng hoặc ván ngăn còn gọi là hiện tượng ong treo. Trước khi bay, ong chúa giảm đẻ 10-15 ngày, bụng nhỏ lại. Ong thường bốc bay vào những ngày tạnh ráo khoảng 8-16 giờ, chủ yếu vào 9-11 giờ. Khi chuẩn bị bay, ong chuyển động ầm ầm dưới tín hiệu của ong trinh sát. Ong thợ bay ra ngoài qua cửa tổ và các khe hở của thùng. Ong chúa bay ra sau khi 2/3 ong thợ bay ra.

Sau 2-3 phút toàn bộ đàn ong bay ra khỏi tổ và bay nhằng nhịt trên không trung, một vài phút sau đó bay thẳng đến nơi ở mới.

Biện pháp phòng hiện tượng bốc bay: Giữ cho đàn ong luôn đủ thức ăn bằng cách, vòng mật cuối không quay hoặc chỉ quay tỉa. Cho ăn bổ sung vào thời kỳ không có cây nguồn mật nở hoa (tháng 7, 8, 9, 1, 2). Đặt ong đúng kỹ thuật. Phát hiện và phòng trị bệnh kịp thời. Trường hợp phát hiện thấy ong sắp bốc bay phải lập tức viện một cầu còn mới có đủ mật, phấn, nhộng (lấy từ đàn khoẻ). Có thể nhốt chúa lại một vài ngày. Tối cho ong đi ăn nước đường.

Kinh nghiệm xử lý khi ong bốc bay: Nếu thấy ong bắt đầu bay (ong chúa chưa ra) thì nhanh chóng lấy nón bắt ong bay hứng ngay trước cửa tổ. Trường hợp không kịp lấy nón thì lấy đất ướt vít lỗ tổ và những khe hở không cho ong ra.

Nếu ong đã bay ra đang lượn trên trời thì dùng đất, cát, nước… tung lên hoặc dùng sào có cuốn giẻ ở đầu khua vào chỗ có nhiều ong. Ong sẽ hạ độ cao đậu lại. Dùng nón bắt ong bắt lấy mang về treo ở chỗ tối và mát. Đồng thời kiểm tra đàn ong tìm hiểu nguyên nhân bốc bay.

Chuẩn bị thùng, ván ngăn, khoảng 19 giờ tối đổ ong vào thùng đã viện thêm cầu mới có đủ tiêu chuẩn, đuổi ong bám vào cầu viện. Cho ong ăn thêm. Hôm sau kiểm tra bên ngoài thấy ong đi lấy mật nhiều là đàn ong đã ổn định. Để yên tĩnh 2-3 ngày kiểm tra ong chúa.

Người mới nuôi nên cắt bớt 1/3 cánh chúa để khi ong chia đàn bốc bay không bay xa. Không được cắt cụt mà cắt chéo ở phần ít gân cánh.

VIII.Làm thế nào để nhập được đàn ong về một mối

Nhập đàn ong (nhập ong) là mang toàn bộ đàn ong hoặc cầu ong (gồm cả bánh tổ và ong trưởng thành) đến sáp nhập với đàn ong khác. Đàn mang đi nhập gọi là đàn bị nhập, còn đàn kia gọi là đàn được nhập.

Khi nào sát nhập đàn?

Khi đàn ong bị mất chúa mà không có chúa hoặc mũ chúa giới thiệu.

Nhập các đàn yếu với nhau trước các mùa vụ khó khăn.

Nhập các đàn nhỏ thành đàn lớn để lấy mật.

Nhập các đàn nhỏ bị bệnh để chữa bệnh.

Nguyên tắc nhập

Mỗi một đàn ong có mùi khác nhau do có ong chúa, phấn mật khác nhau, bởi vậy để nhập được ong cần làm cho chúng đồng mùi với nhau.

Nhập đàn không chúa hoặc bộ phận không có chúa vào đàn có chúa.

Nhập đàn yếu vào đàn mạnh.

Nhập vào buổi tối, thao tác nhập phải nhẹ nhàng.

Phương pháp

Nhập gián tiếp là phương pháp nhập đơn giản và an toàn nhất. Có thể áp dụng được ở các thời vụ với các loại hình thời tiết khác nhau.

Cách làm

- Bắt chúa đàn bị nhập đi trước 6 - 12 giờ.

- Vào cuối buổi chiều, tách cầu của đàn bị nhập ra xa vách thùng để ong bám hết lên cầu.

- Khoảng 8-9 giờ sau mang đàn bị nhập đến cạnh đàn được nhập.

- Mang các cầu bị nhập đặt nhẹ nhàng ngoài ván ngăn (cách 2-3cm).

- Sáng hôm sau rút ván ngăn ra nhẹ nhàng nhấc cầu đặt sát với nhau.

- Một giờ sau kiểm tra chúa xem có bị vây không? Nếu không có hiện tượng vây chú là việc nhập đã thành công.

IX.Kháng sinh loại mới trị bệnh nhiễm khuẩn ở ong mật

Người nuôi ong ở Hoa Kỳ đã có kháng sinh trị bệnh cho đàn ong của mình. Loại thuốc mới này có tên thương mại là TYLAN, đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ kiểm định và cấp phép lưu hành.

Bệnh nhiễm khuẩn là một trong số những bệnh lan tràn và tàn phá nặng nề nhất đàn ong nuôi, gây ra bởi khuẩn Paenibacillus larvae. Loại khuẩn này thường tấn công ấu trùng ong, làm ấu trùng bị quắt lại, chuyển thành màu đen. Hàng tỷ bào tử ẩn náu ở ong chúa, sẽ là mầm mống lan truyền dịch bệnh cho cả đàn.

Mặc dù bệnh nhiễm khuẩn ở ong mật không gây nguy hại cho sức khoẻ của con người, nhưng xét về mặt kinh tế, bệnh do khuẩn Paenibacillus larvae khiến cho người nuôi ong bị thiệt hại nặng nề, vì sự bùng nổ dịch bệnh có thể làm đàn ong bị suy yếu hoặc bị chết hàng loạt, thậm chí bị chết cả đàn.

Trước đây, người nuôi ong chủ yếu sử dụng TERRAMYCIN (oxytetracycline hydrochloride) để đối phó với bệnh nhiễm khuẩn, nhưng hiệu quả không cao. TYLAN “ra đời” không những điều trị bệnh ở ong mà còn có thể dùng để điều trị bệnh ở gà và lợn.

X.Bệnh ỉa chảy ở ong

bệnh ỉa chảy là bệnh của ong trưởng thành do một loại nguyên sinh động vật tên khoa học là Nosema apis gây ra. bình thường bệnh phát sinh ra trong hoặc sau thời kỳ mưa rét kéo dài, thùng ong bẩn, bị đọng nước trong thùng.

1.Triệu chứng:

Ong bò dưới đất gần nơi đặt thùng, bụng chướng. Phát hiện nhiều dấu phân ong màu vàng sẫm hoặc đen trước cửa tổ, trên nắp thùng, lá cây, quanh thùng ong. có thể phát hiện chính xác bệnh trong phòng thí nghiệm thú y một cách dễ dàng.

2.biện pháp phòng trị

Cho ong ăn thuốc fumagilin với liều lượng 10-15mg thuốc cho 20 cầu/tối (trong mùa không khai thác mật).

Nếu không có Fumagilin có thể cho ong ăn xiro pha nước gừng tươi (10 g gừng tưới/1 lít xiro cho 10 cấu/tối)

Dọn vệ sinh thùng, lau khô thùng ong và tìm cách giữ cho thùng ong không bị ẩm ướt.

XI.Kỹ thuật tạo ong chúa

Tạo ong chúa:

     Tạo ong chúa để thay thế ong chúa già, chúa xấu hoặc để chủ động cho việc chia đàn. Việc tạo chúa nên tiến hành vào khi dồi dào mật và phấn hoa tự nhiên. Nên chọn đàn lấy ấu trùng (đàn mẹ) và đàn nuôi dưỡng có những đặc tính tốt (đông quân, năng suất cao, ít bệnh tật, hiền lành,...).

     Những hộ nuôi ong có ít đàn ong, không có điều kiện tạo ong chúa vẫn có thể tạo ong chúa có chất lượng bằng các phương pháp sau:

     + Sử dụng mũ chúa chia đàn tự nhiên: Chọn đàn ong mạnh, cho ăn 2-3 tối, viện thêm cầu nhộng già, rút bớt cầu cũ để ong tập trung hơn. Làm như vậy, đàn ong sẽ xây thêm mũ chúa để chuẩn bị chia đàn. Chọn lấy các mũ chúa to, dài, thẳng, đẹp để làm giống. Dùng dao sắc cắt trên góc của mũ chúa chừng 1,5cm rồi đem gắn vào đàn ong cần thay chúa.

     + Tạo ong chúa theo phương pháp cấp tạo: Chọn đàn ong mạnh để làm giống, lấy cầu có trứng của ong chúa mới đẻ, dùng dao cắt dích dắc để ong xây các mũ chúa ở chỗ có ấu trùng nhỏ. Nên chọn những bánh tổ còn mới để ong dễ tiếp thu hơn.

XII.Kinh nghiệm nuôi ong mật đạt hiệu quả cao

1.Dụng cụ nuôi ong và lấy mật

Thùng nuôi ong: Trước đây, ong được nuôi trong đõ. Đõ ong là khúc thân cây rỗng có đục lỗ cửa cho ong ra vào, trong đõ đặt các bánh tổ, trên đõ có nắp đậy. Hiện nay theo phương pháp nuôi ong mới, ong được nuôi trong các thùng gỗ có sơn các màu xanh, vàng hay trắng vừa để chống ẩm, vừa để ong dễ nhận biết tổ.

Thùng quay mật: Dùng để quay lấy mật ong. Thùng quay mật thiết kế hình trụ, làm bằng thép không gỉ, bên trong thiết kế bộ phận đặt cầu bánh tổ ong, bộ phận quay ly tâm. Khi quay, mật ong từ các cầu văng ra ngoài, bắn lên thành thùng và được thu lại ở dưới đáy thùng.

Đặt thùng ong ở chỗ cao ráo có bóng mát, cửa tổ của thùng quay về hướng nam để tránh ánh nắng, tránh rét. Thùng đặt cách mặt đất 30cm, các thùng cách nhau 3-4m. Mỗi thùng đặt 7 -10 cầu ong là vừa.

2.Chăm sóc đàn ong

Thức ăn chính của ong là mật và phấn hoa tự nhiên, do đó phải đặt thùng ong ở nơi có nguồn hoa phong phú. Vào thời gian địa phương thiếu nguồn hoa tự nhiên hay những ngày thời tiết không thuận lợi, ong không thể rời tổ tìm thức ăn được thì phải cho ong ăn nước đường có bổ sung via- min. Cần che chắn cẩn thận không để mưa gió táp vào thùng ong.

3.Thay bánh tổ ong mới

Qua nhiều thế hệ ấu trùng nên các bánh tổ cũ bị đen bẩn do tích chứa phân, ong chúa không thích đẻ vào tổ cũ như vậy, ta cần thay bánh tổ mới. Hiện nay các cơ quan chuyên môn nuôi ong đã nghiên cứu chế tạo được các cầu ong in sẵn chân nền bằng sáp khử trùng đúng tiêu chuẩn để đặt vào thùng cho đàn ong xây tổ mới nhanh chóng. Ong chúa rất thích đẻ trứng vào bánh tổ ong mới này làm hệ số nhân của đàn tăng nhanh hơn.

4.Hiện tượng sẻ đàn tự nhiên và cách xử lý

Khi ong chúa đẻ mạnh, số lượng ong trong đàn đông đúc, nguồn thức ăn bên ngoài dồi dào, mật và phấn hoa tích trữ trong các tổ dư thừa, đàn ong sẽ xây mũ chúa mới và sẻ đàn tự nhiên, người nuôi ong sẽ có thêm một đàn ong mới. Song nhiều khi nguồn thức ăn thiếu, tổ ong nóng bức, ong chúa đẻ kém, trứng nở nhiều ong đực mà đàn ong cũng tạo mũ chúa mới để sớm sẻ đàn. Lúc này tuy  được thêm đàn mới song cả hai đàn cũ và mới đều thiếu sinh lực, chóng suy tàn, khả năng tạo mật ong kém, gây thiệt hại cho người nuôi. Trong trường hợp này cần cho đàn ong xây thêm cầu mới để ong chúa có nơi đẻ trứng, tổ không chật chội; cắt bỏ bớt lỗ tổ ong đực ở các góc bánh tổ; thay thế ong chúa, bổ sung nguồn thức ăn cho đàn ong và tiến hành chống nóng, chống rét cho tổ ong.

5.Tạo ong chúa và nhân đàn

Người nuôi ong cần luôn kiểm tra để duy trì con ong chúa tốt cho mỗi đàn. Khi ong chúa già cần được thay thế bằng cách kích thích để đàn ong tự tạo ong chúa mới hoặc đưa mũ ong chúa tốt từ đàn ong khác sang. Ong chúa tốt có thân hình lớn, đẻ đều, đẻ nhiều trứng hàng ngày, tỷ lệ trứng thụ tinh cao. Khi đàn ong đã phát triển đông đúc, chủ động tạo thêm mũ chúa để đàn ong sớm sẻ thành 2 đàn một cách tự nhiên.

 

 

Nguồn :http://www.khuyennongvn.gov.vn/h-dhtientien/lam-giau-nho-nghe-nuoi-ong-mat/view

Số lần xem trang : :3597
Nhập ngày : 20-04-2010
Điều chỉnh lần cuối :

ĐIỂM BÁO THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Phòng bệnh cho lươn(17-06-2013)

Kỹ thuật ương nuôi lươn giống từ nguồn sinh sản bán nhân tạo(17-06-2013)

Kinh nghiệm diệt Ruồi, Bọ cho gia súc (17-06-2013)

HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT NUÔI TÔM NƯỚC LỢ (15-04-2013)

KHÍ ĐỘC H2S - SÁT THỦ GIẤU MẶT CỦA TÔM NUÔI (15-04-2013)

MỘT SỐ KHUYẾN CÁO TRONG NUÔI TÔM CÔNG NGHIỆP (28-01-2013)

NUÔI VẸM XANH THƯƠNG PHẨM KHÔNG KHÓ(28-01-2013)

VÀI LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ AO CHO VỤ NUÔI MỚI (28-01-2013)

TRIỂN VỌNG TỪ MÔ HÌNH NUÔI CÁ CHIM TRẮNG (28-01-2013)

QUY TRÌNH NUÔI TÔM THEO CÔNG NGHỆ BIOFLOC (28-01-2013)

BỒ CÂU PHÁP: TRỊ BỆNH THƯƠNG HÀN (28-01-2013)

KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG SÁ SÙNG(04-12-2012)

KỸ THUẬT NUÔI BABA - KỸ THUẬT NUÔI BABA THỊT, TRONG AO VÀ TRONG BỂ XI MĂNG (04-12-2012)

QUẢN LÝ TÔM SÚ TRƯỚC KHI THU HOẠCH(04-12-2012)

SÂU BỆNH TRÊN CÂY SA-PÔ(04-12-2012)

GIỐNG LẠC MỚI CHO NAM BỘ (04-12-2012)

TRỒNG CÂY CÓ MÚI: CHÚ Ý BÓN VÔI, XỬ LÝ RA HOA KHÔNG DÙNG HÓA CHẤT(04-12-2012)

LOẠI BỎ ĐỘ ĐỤC TỪ NƯỚC AO NUÔI (04-12-2012)

PHÒNG CHỐNG BỆNH CHO ẾCH (22-10-2012)

NUÔI GIUN ĐỂ NUÔI CÁ (22-10-2012)

ĐÁNH BẮT CÁ NGỪ ĐANG PHÁT TRIỂN (22-10-2012)

CÔNG NGHỆ BIOFLOC LÀ GÌ? NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BIOFLOC NUÔI THÂM CANH TÔM THẺ CHÂN TRẮNG (22-10-2012)

CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở CÁ HỒI (22-10-2012)

NUÔI TÔM BẰNG VI SINH, TIẾT KIỆM MÀ HIỆU QUẢ (22-10-2012)

NHỮNG LƯU Ý KHI NUÔI CÁ RÔ ĐỒNG (22-10-2012)

TĂNG TỐC KHỞI ĐỘNG CHO MÁY TÍNH CỦA BẠN (13-09-2012)

NUÔI RẮN HỒ TRÂU (10-08-2012)

Nuôi chim bồ câu (10-08-2012)

Bệnh đầu vàng (Yellow head disease) (07-08-2012)

Hội chứng Taura - TSV (Taura syndrrome Virus) (07-08-2012)

Sâu đục trái - mối nguy cho vườn bưởi (07-08-2012)

Kỹ thuật trồng chuối phủ bạt - Trồng cây khoai tây thương phẩm - Trồng dưa leo(24-05-2012)

Kỹ thuật trồng khoai mỡ trên đất phèn - Trồng cà chua bi - Trồng và thâm canh nhãn xuồng(24-05-2012)

Bảo vệ cá tra mùa lũ - Bệnh ký sinh trùng trên cá nuôi(24-05-2012)

Một số kỹ thuật chống nóng cho cá, tôm (04-05-2012)

Loài cây phát hiện được chất nổ (04-05-2012)

Bộ sưu tập tạp chí điện tử Agriculture and Environment Subject Collection(26-04-2012)

Lại phát hiện trojan cực kỳ nguy hiểm trên Mac OS X (17-04-2012)

Nghề đang có giá nhất: Kĩ sư phần mềm (17-04-2012)

Trình duyệt nào mang lại tốc độ nhanh nhất cho bạn? (17-04-2012)

Microsoft chính thức công bố các phiên bản của Windows 8 (17-04-2012)

Trồng xen canh lạc, đỗ xanh với mía ở Cao Kỳ (Bắc Kạn) (17-04-2012)

Cây rau làm thuốc (17-04-2012)

Kỹ thuật ương nuôi cá giống nước ngọt (13-03-2012)

Dùng bột thuốc lá cho nuôi trồng thủy sản (13-03-2012)

Hội chứng Taura - TSV (Taura syndrrome Virus) (09-11-2011)

Sinh Sản Thành Công Giống Cá Heo Nước Ngọt (24-08-2011)

Nuôi Chim Le Le Lấy Thịt (24-08-2011)

Công Nghệ Mới Cho Phép Nuôi Cá Biển Trên Đất Liền (10-08-2011)

GLUTARALDEHYD - Chất Sát Trùng Phổ Rộng(09-08-2011)

Phytase - chất bổ sung thức ăn vật nuôi rất thân thiện với môi trường (09-08-2011)

Kỹ thuật trồng gấc (24-06-2011)

Dùng nấm tricoderma chặn bệnh chết nhanh, chết chậm trên cây tiêu (25-05-2011)

Quy trình sản xuất nhanh ometar (nấm xanh) ở nông hộ để phòng trừ sâu hại cho cây trồng và rầy nâu hại lúa (25-05-2011)

Chữa và phòng bệnh cho tôm bằng tỏi (25-05-2011)

Một số tìm hiểu về bệnh vi bào tử Microsporidosis (18-05-2011)

Kỹ thuật xử lý hạt giống, ngâm ủ, gieo, chăm sóc mạ giống lúa lai vụ xuân năm 2011 (03-04-2011)

Nông nghiệp hướng đến công nghệ cao – Một số mô hình triển vọng được đầu tư nhiều hơn trong năm 2011 (02-04-2011)

Thuốc bảo vệ thực vật (21-03-2011)

Phương pháp để ổi cho nhiều trái (21-03-2011)

OCIALIS (21-03-2011)

Sản xuất rau giống trên khay nhựa hoặc vỉ xốp (21-03-2011)

Sử dụng VICATO khử trùng trong ao nuôi baba (03-03-2011)

Hướng dẫn ghép Sứ nhiều màu (03-03-2011)

Kỹ thuật trồng Mãng Cầu Xiêm (03-03-2011)

Kỹ thuật trồng Ổi (03-03-2011)

Kỹ thuật trồng Táo (03-03-2011)

Thiết kế cảnh quan (25-02-2011)

Từ điển THUẬT NGỮ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN(15-02-2011)

Kỹ thuật nuôi chồn nhung đen(08-12-2010)

Dinh dưỡng tuyệt hảo cho các loại cây trồng(08-12-2010)

Sách chăn nuôi Thú ý(04-11-2010)

Thuốc mới dành cho chăn nuôi thú y, nuôi trồng thủy sản(28-09-2010)

Giải pháp nâng cao tỷ lệ cá tra thịt trắng(28-09-2010)

Quản lý sâu tơ trên rau học thập tự (Báo NNVN - 25/8/2010)(26-08-2010)

Quản lý sâu tơ trên rau học thập tự (Báo NNVN - 25/8/2010)(26-08-2010)

Treppach Bul 607SL - Thuốc trừ bệnh mới trên cây trồng (Báo NNVN - 24/8/2010)(26-08-2010)

Kỹ thuật mới trồng cây na dai cho hiệu quả kinh tế cao(20-04-2010)

Một số bệnh thường gặp ở cá bóng tai tượng và biện pháp phòng bệnh(20-04-2010)

Quy trình sản xuất giống cá Lăng Vàng ( Phần I )(20-04-2010)

Mô hình kỹ thuật trồng rong sụn(Kappaphycus alvarezi) (25-12-2009)

Cho cá ăn mầm lúa có nhiều lợi ích(12-05-2009)

Chế biến rượu từ cây dừa nước(11-05-2009)

khử chát và giấm hồng(11-05-2009)

Giống dừa đặc ruột(11-05-2009)

Kỹ thuật nuôi đà điểu con và lấy thịt(11-05-2009)

Nuôi nhím (Nghề mới hốt bạc) (11-05-2009)

Kỹ thuật trồng nấm rơm trong nhà kín(11-05-2009)

kinh nghiệm nuôi ếch đồng(07-05-2009)

Các phương pháp nuôi Hào thịt(07-05-2009)

Kỹ thuật nuôi cua biển thương phẩm(07-05-2009)

Kỹ thuật nuôi vỗ cua mẹ(07-05-2009)

Nuôi ốc hương vùng ven biển(07-05-2009)

Nghiên cứu kỹ thuật sản xuất nhân tạo thử nghiệm nuôi cấy ngọc trai loài Pinctada Maxima Jameson 1901(07-05-2009)

Kỹ thuật ươm nuôi lươn thịt(07-05-2009)

Nuôi vẹm vỏ xanh góp phần giảm ô nhiễm do tảo(07-05-2009)

Nhân giống và nuôi bán nhân tạo loài sò huyết Tegillarca Granosa (07-05-2009)

Kỹ thuật nuôi Rắn roi(07-05-2009)

Hoàn thiện kỹ thuật sản xuất giống và nuôi bào ngư(07-05-2009)

Kỹ thuật nuôi lươn trên cạn(07-05-2009)

Nuôi Dông (Nhông)(07-05-2009)

Kỹ thuật nuôi trùn quế(23-02-2009)

Bệnh phát sáng ở tôm(Luminous Bacteria Disease) (12-01-2009)

Kỹ thuật nuôi dế(09-01-2009)

Cách bảo quản củ khoai tây sau khi thu hoạch(09-01-2009)

TRỒNG CÂY JATROPHA KHÔNG PHẢI DỄ ĂN (Theo VietNamNet.vn) (23-12-2008)

KỸ THUẬT SẢN XUẤT GIỐNG GHẸ XANH (Báo KTNT - Số ra ngày 22/12/2008) (22-12-2008)

CÁCH KHẮC PHỤC CÁ TRA ĂN MỒI THẤT THƯỜNG (Báo NNVN - Số ra ngày 22/12/2008) (22-12-2008)

BÙNG NỔ XU HƯỚNG THUÊ ĐẤT CỦA NƯỚC NGOÀI (Báo KTNT - Số ra ngày 22/12/2008) (22-12-2008)

TRỒNG KIỂNG THỦY CANH, KHÔNG CẦN TƯỚI NƯỚC ... (15-12-2008)

BẢO QUẢN RAU QUẢ TƯƠI (15-12-2008)

TRỒNG RONG NHO XUẤT KHẨU: hƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG (10-12-2008)

PHÒNG UỐN VÁN CHO BÊ SƠ SINH (Báo NNVN - Số ra ngày 9/12/2008) (09-12-2008)

Triển vọng và lộ trình phát triển cây Jatropha để sản xuất diesel sinh học ở Việt Nam.(08-12-2008)

NUÔI CÁ TRA BĂNG THỨC ĂN TỰ CHẾ(05-12-2008)

TRỒNG RAU MẦM(18-11-2008)

KỸ THUẬT TRỒNG CÂY ĐẬU XANH - SEMEM PHASEOLI RADIATI (17-11-2008)

THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BẢO QUẢN TRÁI CÂY Ở VIỆT NAM(17-11-2008)

Trang liên kết