ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CÂY CA CAO

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CÂY CA CAO

 

Ca cao là loài cây thân gỗ nhỏ có thể cao đến 10 – 20m nếu mộc tự nhiên trong rừng. Trong sản xuất do trồng mật độ dày và khống chế sự phát triển thông qua tỉa cành nên cây thường có chiều cao trung bình khoảng 5 – 7m, đường kính thân 10 – 18cm. Ca cao sinh trưởng tốt dưới bóng che, do đó có thể trồng xen với một số loài cây kinh tế khác. Thời kỳ kinh doanh hiệu quả có thể kéo dài từ 25 – 40 năm.

I. THÂN

THÂN PHÁT TRIỂN TỪ HẠT

Sự phát triển của thân có thể chia thành ba giai đoạn:

Giai đoạn 1: Hạt nảy mầm thượng địa (lá mầm nhô lên khỏi mặt đất). Đoạn thân dưới lá mầm không có mầm bất định là nơi để ghép khi nhân vô tính mà không sợ bị lẫn giống.

Giai đoạn 2: Lá mầm mở, 4 lá đầu tiên phát triển, đốt rất ngắn. Lá tăng trưởng diện tích và đốt kéo dài. Khi lá thuần thục, đợt sinh trưởng kế tiếp bắt đầu với sự xuất hiện lá non trên các đốt rất ngắn. Mỗi đợt sinh trưởng

Tăng trưởng đứng dừng lại, tầng cành đầu tiên xuất hiện với 5 cành ngang

Tăng trưởng đứng dừng lại, tầng cành đầu tiên xuất hiện với 5 cành ngang

Vườn cây thực sinh

Vườn cây thực sinh

Cây thực sinh phát triển tự nhiên với nhiều tầng cành

Cây thực sinh phát triển tự nhiên với nhiều tầng cành

Cây thực sinh nhiều tầng, phát triển từ chồi vượt

Cây thực sinh nhiều tầng, phát triển từ chồi vượt

kéo dài khoảng 6 tuần, đốt dài ra trong thời gian này. Tùy theo điều kiện môi trường, trong giai đoạn này thân có thể cao lên từ 0,5-2,0m.

Giai đoạn 3: Cây tạm ngừng tăng trưởng về chiều cao. Cành ngang trên đỉnh ngọn phát triển ( 5 cành đối với nhóm Forastero và Trinitario; 3 cành đối với Criollo) tạo tầng cành đầu tiên. Cành ngang phát triển theo hướng nằm ngang hoặc nghiêng và lá đính trên cành ngang theo vị trí đối cách trong khi thân chính mọc thẳng đứng và lá đính hình xoắn ốc. Nếu đỉnh ngọn bị tổn thương trước khi phát triển tầng cành, chồi bên ở nách lá tăng trưởng theo hướng thẳng đứng thành chồi vượt và sau đó cũng phân cành ngang như thân chính.

Một thời gian sau khi tầng cành xuất hiện, chồi bên ở các nách lá phát triển và tăng trưởng thẳng đứng (đôi khi hàng năm sau khi tầng cành đầu tiên xuất hiện) sự phát triển của chồi bên diễn tiến như giai đoạn 3 trên thân chính. Sự phát triển lặp lại và cây có thể có 4-5 tầng cành và cao đến 20m trong tự nhiên.

THÂN PHÁT TRIỂN TỪ CÀNH GHÉP (MẦM GHÉP LẤY TỪ CÀNH NGANG)

Cành không tăng trưởng thẳng đứng mà thường mọc nghiêng. Các chồi nách phát triển sớm, nhiều nên cây có dạng bụi gồm nhiều cành chính và không có tầng cành. Nếu mầm ghép lấy từ thân chính hoặc cành vượt, sự sinh trưởng giống như thân mọc từ hạt.

Cành ghép mọc nghiêng khi mới trồng

Cành ghép mọc nghiêng khi mới trồng

Cây ghép phân cành sớm và nhiều

Cây ghép phân cành sớm và nhiều

Cây ghép đã định hình

Cây ghép đã định hình

Vườn cây ghép 4 năm tuổi

Vườn cây ghép 4 năm tuổi

 

II. LÁ

Lá non phát triển theo từng đợt, sau mỗi đợt ra lá, đỉnh cành vào trạng thái ngủ. Thời gian ngủ tùy theo điều kiện môi trường nhưng thường khoảng 4-6 tuần lễ. Sự phát triển lá liên quan đến tình trạng nước của cây. Ca cao trồng không che bóng các đợt ra lá nhanh hơn là trồng trong

Màu sắc lá non thay đổi tùy theo giống

Màu sắc lá non thay đổi tùy theo giống

Lá trên cành ngang có cuống ngắn và mọc đối cách

Lá trên cành ngang có cuống ngắn và mọc đối cách

điều kiện có bóng che. Điều này là do khi không có bóng che, sự biến động hàm lượng nước trong cây xảy ra thường xuyên và nhiệt độ môi trường bên ngoài cao kích thích chồi lá phát triển.

Cây cần dinh dưỡng khi đợt lá mới phát triển. Nếu cây thiếu dinh dưỡng sẽ có sự chuyển vận dinh dưỡng từ lá già sang lá non mới ra và

Kích thích lá thay đổi rất lớn tùy theo tuổi cây và môi trường bên ngoài.

Kích thước lá thay đổi rất lớn tùy theo tuổi cây và môi trường bên ngoài.

Lá trên thân chính/cành vượt có cuống dài và mọc xoắn ốc.

Lá trên thân chính/cành vượt có cuống dài và mọc xoắn ốc.

dẫn đến việc lá già bị rụng sớm. Do đó, số lá già hiện diện trên thân giúp người trồng có thể hiểu được phần nào hiện trạng dinh dưỡng của cây ca cao.

Màu sắc lá non thay đổi tùy theo giống từ màu xanh nhạt đến vàng, từ màu hồng đến đỏ đậm. Khi trưởng thành lá có màu xanh thẫm, cứng cáp hơn và nằm ngang. Khí khổng chỉ có ở mặt dưới phiến lá nên khi phun phân lá phun từ dưới lên cho hiệu quả cao hơn. Lá dưới bóng che có phiến rộng và xanh hơn ngoài nắng.

Lá trên thân chính hoặc cành vượt có cuống dài từ 7-9 cm và mọc theo hình xoắn ốc. Lá trên cành ngang có cuống ngắn từ 2-3 cm, mọc đối cách trên cành và chịu được cường độ ánh sáng cao hơn lá trên thân chính.

III. RỄ

Hạt sau khi nẩy mầm, rễ mọc rất nhanh và có nhiều rễ ngang mọc thẳng góc quanh rễ trụ. Ba tháng đầu rễ phát triển rất nhanh có thể hơn 25 cm. Để tránh rễ cong khi ươm cây, cần chọn túi đủ dài để rễ phát triển trong 3-4 tháng đầu. Rễ trụ tiếp tục phát triển khi bị cắt ngang nên khi trồng ta cắt bỏ phần rễ cong trong bầu đất mà không ảnh hưởng đến sinh trưởng tiếp theo của rễ. Khi cây được 3 năm tuổi, rễ trụ dài khoảng 1,5-2m. Trên suốt chiều dài của rễ trụ có rất nhiều rễ ngang mọc ra và phân nhánh với rất nhiều rễ con, tập trung chủ yếu ở vùng rễ phía dưới cổ rễ khoảng 20cm. Biện pháp tủ gốc để giữ và kéo dài ẩm độ đất trong mùa khô rất quan trọng trong việc duy trì hoạt động của lớp rễ ngang này trong quá trình hấp thu dinh dưỡng và nước.

Rễ cái bị cong khi chạm đáy bầu, nên cắt bỏ trước khi trồng

Rễ cái bị cong khi chạm đáy bầu, nên cắt bỏ trước khi trồng

Rễ cái tiếp tục phát triển sau khi cắt bỏ phần cong.

Rễ cái tiếp tục phát triển sau khi cắt bỏ phần cong.

Đối với sự phát triển rễ của cành giâm, lúc đầu chỉ xuất hiện những rễ ngang. Trong số các rễ ngang sẽ có một vài rễ phát triển theo hướng thẳng đứng hình thành một hay nhiều rễ trụ. Sau khoảng 2 năm tuổi, cành giâm sẽ có rễ trụ gần giống như bộ rễ của cây trồng từ hạt.

Rễ ca cao chủ yếu tập trung ở tầng đất mặt

Rễ ca cao chủ yếu tập trung ở tầng đất mặt

Hệ thống lưới rễ trên mặt đất khi có lớp che phủ và đủ độ ẩm.

Hệ thống lưới rễ trên mặt đất khi có lớp che phủ và đủ độ ẩm.

 

IV. HOA

Hoa xuất hiện trên sẹo lá ở thân, cành. Đợt hoa đầu tiên trên cây trồng từ hạt có thể nở vào khoảng 14-20 tháng sau khi trồng. Cây ghép hay giâm cành có thể ra hoa sớm hơn từ 9-18 tháng sau khi trồng. Hoa ra tập trung vào mùa mưa. Những nơi có đủ nước, cây ra hoa quanh năm nhưng vẫn có cao điểm ra hoa rộ.

Do hàng năm hoa xuất hiện cùng một chỗ nên lâu ngày phình to gọi là đệm hoa. Thường mỗi đệm mang rất nhiều hoa, nếu đệm hoa bị tổn thương thì lượng hoa giảm hoặc không ra hoa nữa. Hoa có cuống dài từ 1-3cm, có 5 cánh đều đặn. Hoa bắt đầu nở từ khoảng 3 giờ chiều hôm trước cho đến 9 giờ sáng hôm sau.

Hoa ra nơi sẹo lá, lâu ngày phình to thành đệm hoa.

Hoa ra nơi sẹo lá, lâu ngày phình to thành đệm hoa.

THỤ PHẤN

Hoa ca cao thụ phấn nhờ côn trùng thuộc họ Ceratopogonidae. Loài Forcipomyia là loài phổ biến nhất tham gia thụ phấn. Thuốc sâu không ảnh hưởng nhiều đến dân số của loài côn trùng này. Côn trùng này rất nhỏ thường cư trú trong điều kiện tối, ẩm nơi có các tàn dư thực vật đậu quanh cây ca cao, do đó nếu vườn quá sạch hoặc quá khô sẽ không thuận lợi cho sự thụ phấn. Chúng có thể bay xa 50m nhưng thường di chuyển không xa trong các vườn ca cao. Hoa ca cao ra nhiều nhưng chỉ thụ phấn và đậu 1-5%. Phần lớn hoa nở mà không được thụ phấn sẽ rụng sau 48 giờ.

Cấu tạp của hoa ca cao: (a) Nhị lép; (b) nhị; (c) cánh hoa; (e) lá đài.

Cấu tạo của hoa ca cao:
(a) Nhị lép; (b) nhị; (c) nhụy; (d) cánh hoa; (e) lá đài.

V. TRÁI

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRÁI

Sau khi thụ phấn trái tăng trưởng chậm trong khoảng 40 ngày đầu và đạt tốc độ tối đa sau 75 ngày. Sau khi thụ phấn 85 ngày, sự tăng trưởng của trái chậm lại, trong khi hạt bên trong trái bắt đầu tăng trưởng nhanh, đây cũng là thời kỳ hạt tích lũy chất béo. Lớp cơm nhầy hình thành khoảng 140 ngày sau khi thụ phấn. Khi hạt tăng trưởng tối đa trái vào giai đoạn chín. Trái chín không nở bung ra và ít khi rụng khỏi cây. Trái có cuống hóa gỗ nên rất dai. Trái non có 5 ngăn, trong đó hạt được phân chia đều, khi trái chín vách ngăn này biến mất chỉ còn lại một hốc chứa đầy hạt. Từ khi thụ phấn đến trái chín kéo dài từ 5-6 tháng tùy theo giống.

Trái trong giai đoạn đầu phát triển

Trái trong giai đoạn đầu phát triển

HIỆN TƯỢNG KHÔ HÉO Ở TRÁI NON

Một số lớn trái non thường khô héo trên cây trong giai đoạn đầu phát triển. Trái ở nhánh nhỏ khó phát triển hoàn chỉnh so với ở thân và cành lớn. Sự khô héo ở trái non không phải do bệnh mà do hiện tượng sinh lý đặc thù ở ca cao nhằm đảm bảo số lượng trái chín phù hợp với giai đoạn phát triển của cây. Số lượng trái non khô héo chiếm từ 20 – 90% trên tổng số trái đã được thụ phấn. Trong 50 ngày đầu sau khi thụ phấn trái bị héo sinh lý nhiều, sau đó chậm dần và tăng lại sau 70 ngày. Sau 95 – 100 ngày trái không còn héo sinh lý nữa. Trong giai đoạn này nếu trái héo, đen thường là do bệnh.

Ngoài héo sinh lý còn những nguyên nhân khác cũng làm trái héo khi còn non như bệnh thối trái, côn trùng chích hút.

Hiện tượng khô héo sinh lý ở quả non.

Hiện tượng khô héo sinh lý ở quả non.

HÌNH DẠNG, KÍCH THƯỚC VÀ MÀU SẮC CỦA TRÁI

2017-09-26 10:57:00

Trang liên kết

 

THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM
ĐT: (08)38.963.351 -(08)38.963.337
Email: vplib@hcmuaf.edu.vn - Website: http://elib.hcmuaf.edu.vn

Lưu ý: Website xem tốt nhất ở trình duyệt Firefox